دنياي ما

ده تلسکوپ شگفت‌انگیز:(۹) رصدخانه‌ی کِک

  

گنبدهای دو تلسکوپ کک ۱ و ۲ بر فراز قله‌ی آتشفشانی خاموش ماناکیا در هاوایی

در ارتفاع ۴۲۶۷ متری، بر فراز قله‌ی ماناکیا در هاوایی، دو تلسکوپ عظیمْ عالم را به دنبال پاسخ برخی از مهم‌ترین پرسش‌ها می‌کاوند؛ پرسش‌هایی از این دست که عالم چندساله است و با چه سرعتی منبسط می‌شود؟ قطر واقعی دهانه‌ی هرکدام از این تلسکوپ‌ها، که ۳۰۰ تُن وزن دارند و به اندازه‌ی ساختمانی ۸ طبقه‌اند، ۱۰ متر است و نور مرئی و فروسرخ را گردآوری می‌کند.

این آینه‌های عظیم، که نور را گردآوری و کانونی می‌کنند، مانند آینه‌های تلسکوپ SALT، مجموعه‌ای از آینه‌های کوچک‌ترند که منحنی کاملی را شکل می‌دهند. این تلسکوپ‌ها سامانه‌های خنک‌کننده‌ی داخلی دارند که از خمیده‌شدن آینه‌ها بر اثر تأثیرات حرارتی جلوگیری می‌کنند. اما یکی از مهم‌ترین بخش‌های این سامانه آینه‌ای کوچک است که اتفاقاً قرار است خمیده شود. حتی بر فراز قله‌ی ماناکیا، تلسکوپ‌های کک مجبورند با آشفتگی حاصل از جوّ گازی زمین – که بزرگ‌ترین دشمن تلسکوپ‌های زمینی است – سروکلّه بزنند. در هرکدام از این تلسکوپ‌ها آینه‌ای ۱۵ سانتی‌متری (۶ اینچی) وجود دارد که ۶۷۰ بار در هر ثانیه شکل خود را عوض می‌کند تا اثر جوّ زمین بر نور رسیده را خنثی کند. این سامانه‌ی جبران اثر آشفتگی جوّی را سامانه‌ی اپتیک سازگار می‌نامیم.

نتیجه یک جفت تلسکوپ است که می‌توانند گذشته را ببینند. تلسکوپ‌های کک می‌توانند نوری را دریافت کنند که میلیاردها سال در راه بوده تا به ما برسد. وقتی این نور کم‌فروغ به آینه‌های کک می‌رسد، رویداد سازنده‌ی آن نور مدت‌هاست که به پایان رسیده است. کِک به اخترشناسان کمک می‌کند تا سنّ عالم و سرعت انبساط آن را مشخص کنند و نیز به آن‌ها امکان می‌دهد که تولد ستاره‌هایی در دیگر کهکشان‌ها را مشاهده کنند.

اگر کک می‌تواند به گذشته‌ها نگاه کند، تصور کنید که بزرگ‌ترین تلسکوپ دنیا، یعنی تلسکوپ بزرگ قناری، با دهانه‌ی بسیار عظیم خود چه چیزها می‌تواند ببیند؟

جولیا لیتون