ماه از گذشته‌ی زمین می‌گوید

پاسخ بسیاری از پرسش‌های انسان از زمین٬ در مکان‌های دیگری یافت شده است. در موضوع گودال‌های برخوردی و این‌که چگونه و چه‌موقعی شکل گرفته‌اند بهترین مکان برای جست‌وجو٬ یار همیشگی زمین٬ ماه تابان است.

با مطالعه‌ی گودال‌های برخوردی٬‌ دانشمندان می‌توانند فرایندهایی که در «دوران آشوب» و در حین شکل‌گیری هر دو جرم سماوی٬  به وقوع پیوست را به یکدیگر ربط دهند و با توجه به این‌که زمین هدف بزرگ‌تری بوده است بنابراین برخوردهای بیشتری را نیز تجربه کرده است.

از آن‌جایی که ماه جوّ٬‌ آب و‌هوا و فعالیت‌های تکتونیکی ندارد٬ سطح این قمر یک کپسول زمان عالی از مجموعه‌ی وقایعی است که در این ناحیه از منظومه‌ی شمسی رخ داده است. از آن‌جایی که زمین ما دایم در حال تغییر و تحول است٬ چیزی از گذشته‌ی خود باقی نمی‌گذارد. اما از سوی دیگر ماه همه‌ی رازهای خود را به‌آسانی در اختیار ما می‌گذارد. همین سبب می‌شود تا علت اهمیت مأموریت‌های فعلی و آینده‌ی ماه را دریابیم.

گودال Linne

برای مثال به گودال Linne توجه کنید. گودالی به قطر ۲/۲ کیلومتر که بکر و جوان است. این گودال کمتر از ۱۰ میلیون سال پیش شکل گرفته است. خیلی پیش‌تر از آن‌که انسان روی ماه قدم بگذارد٬‌ بله٬ اما در بازه‌ی تحولات زمین‌شناختی تازه تلقی می‌شود. زمانی تصور می‌شد که این گودال کاسه-شکل باشد و در همان مقطع شباهت‌هایی را از نظر ساختاری بین این گودال و گودال‌های زمین مطرح کردند. اما هنگامی که ناسا به کمک مدار گرد LRO موفق شد تا از این گودال نقشه‌برداری لیزری کند تفاوت‌های چشم‌گیری آشکار شد. شکل این گودال کاملاً متفاوت بود. به تصویر چپ نگاه کنید. گودال Linne  در واقع شبیه به یک مخروط پخ‌شده‌ی معکوس بود که کف تختی داشت و دیواره‌های شیب‌دار آن تا حدود نیم کیلومتر از لبه‌ی آن بالاتر آمده‌ بودند.

این موضوع را چنین می‌توان تفسیر کرد که با وجود فرسایش‌هایی که باد و آب ایجا د می‌کنند اگر این قبیل گودال‌ها روی زمین وجود داشته باشند اکنون دست‌خوش عظیم‌ترین تغییرات قرار گرفته‌اند و خود را از نظرها پنهان کرده‌اند اما از آن‌جایی که ماه هیچ هوا و جوّی ندارد این گودال‌ها پس از گذشت میلیون‌ها سال بکر و دست‌نخورده باقی مانده است. با مطالعه‌ی گودال‌های جوان٬ دانشمندان اطلاعات دقیق‌تری را از نحوه‌ی برخورد و حوادث پس از آن به‌دست می آورند تا سرنخی از منشاء حاملان حیات روی زمین به‌دست آورند.

امروز تصور می‌شود که بسیاری از گودال‌های ماه در یک بازه‌ی کوتاه بین ۳/۸ تا ۳/۹ میلیارد سال پیش پدید آمده‌اند. این بازه‌ به «آخرین بمباران سنگین» موسوم است که بسیاری از سیارات داخلی منظومه‌ی شمسی مانند عطارد٬ مریخ و حتی زهره تحت تاثیر برخوردهای این بازه قرار گرفتند. با توجه به این‌که قطر زمین ۴ برابر قطر ماه است واضح است که تعداد برخوردهای زمین بسیار بیشتر از ماه بوده باشد. همین برخوردهای عظیم بودند که مواد گوناگون را از منظومه‌ی شمسی بیرونی به سوی زمین اولیه به ارمغان آوردند و سبب گداختن سطح زمین شدند که در نتیجه‌ی آن٬ آب حبس شده در پوسته‌ی زمین آزاد شد. به این ترتیب گونه‌ای از محیط اولیه پدید آمده بود که در آن حیات امکان شکل‌گیری و نمو داشت.

تصویری خیالی از دوره‌ی « آخرین بمباران سنگین» که احتمالاً بین ۳/۸ تا ۳/۹ میلیارد

سال پیش بوده است

دیوید کرینگ٬ دانشمند سیاره‌شناس در این‌باره می‌گوید: «گودال‌های برخوردی که در گذشته‌ی زمین وجود دارند نه تنها از نظر زمین‌شناختی روی زمین تأثیر گذاشته‌اند بلکه از نظر زیست‌شناختی هم تأثیر به‌سزایی داشته‌اند. و بخشی از این نظریات٬ از تحقیقات ما به روی ماه منتج شده است. حال با این تفاسیر تصور کنید که با مطالعه‌ی بیشتر ماه چه چیزهای شگفت‌انگیز دیگری دستگیرمان خواهد شد.»

برخی از شباهت‌ها و ارتباط‌هایی که بین ماه زمین وجود دارد سبب شده است که تا کاوش‌های ماه حائز اهمیت باشند. کلید بسیاری از معماهای ما اکنون در ۳۸۵ هزار کیلومتر آن طرف‌تر روی آن گوی نفره‌آجین نشسته‌‌ است و منتظر است تا به‌سویش دست یازیم و به خانه بازگردانیم. هرچند مریخ و دیگر سیارک‌های ممکن است منبع زیست‌شناسی مهمی به شمار روند اما این ماه هست که به عنوان یک مرجع مستقیم از زمین به شمار می‌رود. گویی مقدمه‌ای است از داستان جاری سیاره‌ی ما٬  که در مدار خود می‌چرخد و فقط منتظر ماست تا از او خبری بگیریم.

برگرفته از Universe Today