ده تلسکوپ شگفتانگیز: (۷) تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT)
ده تلسکوپ شگفتانگیز: (۷) تلسکوپ بسیار
بزرگ (VLT)
آرایهی تلسکوپ بسیار بزرگ بر فراز کوهستان مسطح سِرو پاراتال در کویر آتاکاما در شمال شیلی قرار دارد. رطوبت و میزان بارندگی بسیار کمْ این ناحیه را برای رصدهای نجومی بسیار عالی کرده است.
ماشینی را با چراغهای روشن روی ماه تصور کنید. اگر میتوانستید به ماه نگاه کنید و دو چراغ جلو ماشین را بهصورت دو نقطهی نورانی جداگانه تشخیص بدهید، قدرت رصدتان با تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) برابر بود.
تلسکوپ VLT در اصل آرایهای از چند تلسکوپ است. در هر آرایه، چند تلسکوپ با هم و بهصورت واحدی یکتا کار میکنند و در عمل ابزاری بسیار عظیم را میسازند. تلسکوپهای رادیویی – که به جای نور مرئی امواج رادیویی را دریافت میکنند – معمولاً بهصورت آرایه به کار گرفته میشوند؛ مثل آرایهی بسیار بزرگ (VLA) در نیومکزیکو یا آرایه با خط مبنای بسیار بلند (VLBA) که در سرتاسر ایالات متحده از پرتوریکو تا هاوایی کشیده شده است.
آرایهی VLT مجموعهای از تلسکوپهای نور مرئی است؛ چهار تلسکوپ ۸/۲ متری که البته هرکدام بهتنهایی هم تلسکوپهایی عظیماند. هریک از این تلسکوپها، که میتواند بهتنهایی هم کار کند، نوری را دریافت میکند که ۴ میلیارد بار کمفروغتر از حدّ چشم برهنهی ماست؛ این یعنی ۴بار کمنورتر از آنچه SALT میتواند ببیند. در این آرایه همچنین چهار تلسکوپ کوچک دیگر هم وجود دارند که ابزارهای پشتیبان این آرایه محسوب میشوند.
از تلسکوپهای این آرایه اغلب بهصورت تکی استفاده میشود اما امکان ترکیب چهار تلسکوپ عظیم بهصورت یک واحد وجود دارد؛ با استفاده از آینههای زیرزمینی نور تکتک تلسکوپها بهصورت پرتویی واحد با هم ترکیب میشود. نتیجه تلسکوپی با قدرت گردآوری نوری معادل تکتلسکوپی ۵۰ متری است. رویکرد دیگری در آرایهسازی از تلسکوپها، که تاکنون به کار بسته شده، تلسکوپهای دوآینهای است که نمونهی آن تلسکوپ بزرگ دوچشمی (LBT) است که شاید بتوان آن را قدرتمندترین تلسکوپ جهان دانست.
جولیا لیتون
سلام دوستان گلم